Renk Körlüğü

Renk körlüğü nedir?

Çoğu insan benzer ya da aynı renk algısı deneyimine sahiptir. Basitçe ifade etmek gerekirse, bu, renkleri çok az farkla ya da hiç fark olmadan, kabaca aynı şekilde gördüğümüz anlamına gelir. Renk körlüğü, renk görme bozukluğu olarak da bilinir ve kişinin renk algısının çoğu insandan farklı olduğu bir durumdur. Farklı renk bozukluğu türleri, neden olabilecekleri ciddi bozukluklar nedeniyle genellikle renk körlüğü olarak adlandırılır.

Çoğu insan benzer ya da aynı renk algısı deneyimine sahiptir. Basitçe ifade etmek gerekirse, bu, renkleri çok az farkla ya da hiç fark olmadan, kabaca aynı şekilde gördüğümüz anlamına gelir. Senin kırmızın benim kırmızımdır, senin mavinin benim mavimdir, vb. Anladınız. Renk körlüğü, renk görme bozukluğu olarak da bilinir ve kişinin renk algısının çoğu insandan farklı olduğu bir durumdur. Farklı renk bozukluğu türleri, neden olabilecekleri ciddi bozukluklar nedeniyle genellikle renk körlüğü olarak adlandırılır.

Renk körlüğü yaşayan kişiler, çoğu insanın gördüğü renkler arasındaki farkların farkında olmayabilir. Hatta, hafif renk körlüğü olan kişiler, bu durumun farkında bile olmayabilir. Çoğu durumda, renk körlüğü klinik muayeneler ve laboratuvar testleri yoluyla tespit edilir. Renk görme bozukluğu, sandığınızdan daha yaygındır. Dünya çapında erkeklerin yaklaşık %8’i bu durumdan muzdaripken, kadınlarda bu oran sadece %0,5’tir.

Erkeklerde Neden Daha Fazla

En yaygın kalıtsal renk körlüğü türünden sorumlu olan genler, X kromozomu üzerinde taşınır. Bildiğimiz gibi erkeklerde sadece bir adet X kromozomu bulunurken, kadınlarda iki adet vardır. Kadınlarda, X kromozomlarından sadece biri işlevsel olsa bile, diğerindeki kaybı telafi eder. Erkeklerde ise, X kromozomu kusurluysa, bu hastalığa neden olur. Bu kalıtım şekli genellikle X'e bağlı olarak adlandırılır. Renk körlüğü, kalıtsal ise, sadece doğumda ortaya çıkmakla kalmaz, çocukluk döneminde veya hatta daha sonra, kişinin yetişkinlik döneminde de ortaya çıkabilir.

Renk Körlüğü Tipleri

Renk körlüğünün üç ana türü genellikle kişinin genlerindeki kalıtsal bozukluklardan kaynaklanır. Bu bozuklukların çoğu fotopigmentin renk duyarlılığını etkiler, ancak ağır vakalarda bozukluk tam renk körlüğüne yol açar. Bozukluğun türü ve etkilenen koni hücresi, ortaya çıkan renk körlüğünün türünü belirler. Kırmızı, yeşil ve mavi renk körlüğü hepsi mümkündür, ancak bazıları diğerlerine göre daha sık görülür.

Kırmızı Yeşil Körlüğü

Bu, kalıtsal körlüğün en yaygın türüdür ve çoğunlukla kırmızı koninin veya yeşil koninin işlev bozukluğundan kaynaklanır. Kırmızı koni “protan”, yeşil koni ise “dötran” olarak bilinir. Bu iki koniden dört farklı renk körlüğü türü ortaya çıkar.

Protanomali

Protanopi, kırmızı koni hücrelerindeki fotopigmentlerin anormalliği ile ilişkilidir. Protanopi durumunda kırmızı, turuncu ve sarı renkler daha yeşilimsi görünür ve çoğu renk, çoğu insanın algıladığı kadar parlak değildir. Bu, kişinin günlük yaşamını engellemeyen hafif bir durumdur.

Protanopia

Protanopi, gözde işlevsel kırmızı koni hücrelerinin bulunmaması anlamına geldiği için protanomaliye göre daha şiddetlidir. Kırmızı renk siyah olarak görülürken, yeşil, turuncu ve sarı renklerin çoğu tek bir sarı tonu olarak algılanır. Protanopi, tıpkı protanomali gibi, erkeklerin yaklaşık yüzde 1’ini etkiler.

Döteranomaly

Döteranomali, yeşil koninin işlev bozukluğunu ifade eder. Yeşil ve sarı gibi renkler ile bu renklerin çoğu tonu kırmızımsı görünür ve birbirinden ayırt edilmesi daha zordur. Mor ile maviyi birbirinden ayırmak neredeyse imkansızdır. Protanomali gibi bu da günlük yaşamı etkilemeyen hafif bir durumdur, ancak erkeklerin yüzde 6’sından fazlasında görülür.

Döteranopi

Döteranopi, işlevsel yeşil koni hücrelerinin bulunmaması anlamına gelir. Kırmızının farklı tonları açık kahverengi veya koyu sarı olarak görülürken, yeşilin çoğu tonu bej renkte algılanır. Döteranopi diğer renk körlüğü türleri kadar yaygın değildir ve erkeklerin yüzde 1’inden azında görülür.

Mavi-Sarı Körlüğü

Kırmızı-yeşil renk körlüğünden daha nadir görülse de, mavi-sarı renk körlüğü aslında hem erkeklerde hem de kadınlarda eşit oranda görülür. Mavi reseptörü kodlayan gen, hem erkeklerde hem de kadınlarda bulunan 7. kromozomda yer alır; bu nedenle her iki cinsiyet de eşit oranda etkilenir. Mavi renk körlüğü, bu gendeki bir mutasyondan kaynaklanır ve iki farklı duruma yol açar.

Tritanomali

Tritanomali, mavi konik hücrelerin sayısında azalma veya işlev bozukluğuna işaret eder. Mavi renk yeşilimsi görünür ve sarı ile kırmızıyı pembeden ayırt etmek neredeyse imkansızdır. Tritanomali, tüm renk körlüğü türleri arasında en nadir görülenidir ve hem erkeklerde hem de kadınlarda %0,01’in çok altında bir oranda görülür.

Tritanopi

Tritanopi sorunu yaşayan kişilerde mavi koni hücreleri eksiktir. Mavi renk, yeşil renkle aynı görünür ve sarı renk morla, hatta koyu griyle kolayca karıştırılır. Tritanomali gibi, tritanopi de her iki cinsiyette görülür, ancak çok daha yaygındır. Nüfusun yaklaşık %1’i bu sorunu yaşamaktadır.

Tam Renk Körlüğü (Monokromasi)

Tam veya mutlak renk körlüğü (monokromasi) yaşayan kişiler, renkleri hiç göremezler. Renkleri algılayamamanın yanı sıra, bu durumdan etkilenen çoğu kişi bulanık görme sorunu da yaşar. İki farklı monokromasi türü vardır.

Kon Monokromasi

Bu, üç koni hücresi fotopigmentinden ikisinin işlevsiz olduğu son derece nadir bir durumdur. Bu bağlamda kırmızı koni monokromazisi, yeşil koni monokromazisi ve mavi koni monokromazisi söz konusudur. Beyin yalnızca tek bir tür işlevsel koni hücresine sahip olduğundan, farklı renk türlerinden gelen sinyalleri karşılaştırarak bunları ayırt edemez; bu nedenle çoğu rengi ayırt etmek ve birbirinden ayırmak gerçekten zordur. Koni monokromazisi, görme keskinliği, aşırı miyopluk ve bazı durumlarda kontrol edilemeyen göz seğirmeleriyle ilişkilidir.

Rod Monokromasi (Akromatopsi)

Bu, işlevsel fotopigmentlere sahip hiçbir koni hücresinin bulunmadığı, renk körlüğünün en nadir ve en şiddetli şeklidir. Çubuk monokromazisi olan kişiler yalnızca siyah, beyaz ve griyi görebilirler. Çubuk monokromazisi yaşayan kişiler fotofobiktir; yani çok parlak ortamlarda kolayca rahatsız olurlar