Gözlük Kullanma Kılavuzu

GÖZ KUSURU NEDİR?

Net Görüş

Tam gören bir gözde bakılan objeden gelen ışıklar kırılarak kornea ve lens aracılığı ile gördüğümüz objelerin görüntüsü tam olarak retinada oluşturulur. Gözün uzunluğu ile beraber korneanın ve lensin ışığı kırma gücü, görüntü tam retinada olacak şekildedir. Baktığımız objelerin görüntüsü retinada oluşursa o objeyi net görürüz. Doğumdan sonra göz büyürken görme kusuru gelişmeyecek şekilde gözün uzunluğu, lens ve kornea kırıcılığı arasında bir denge kurulur. Gözde kırma kusuru gelişimini önlemeye çalışan bu sisteme emetropizasyon denir. Emetropizasyon gereğince gözün uzunluğu arttıkça kornea ve lensin kırıcılığı görme kusuru olmayacak şekilde buna ayak uydurur. Bu denge bozulduğunda ise kırma kusuru oluşur. Kırma kusuru gelişiminde genetik yatkınlık yanında çevresel faktörler de rol oynayabilir. Gözde kırılma kusuru olduğunda görmede bulanıklık oluşur.

Hipermetropi

Göz objeden gelen ışığı yeterince kıramaz ve retina üzerine düşüremez ise obje görüntüsü retina arkasında oluşur ve hipermetropi göz kusuru gelişir. Hipermetropi göz kusurunda yakın görme bozukluğu ön plandadır ancak kırma kusurunun büyüklüğüne bağlı olarak uzak görme de bozulur. Düzeltilmezse bu hastalarda göz yorgunluğu ve hafif baş ağrısı gelişebilir. Hipermetrop gözlerin gözlük numaralarının belirlenmesi miyoplara göre daha fazla özellik gösterir.

Myopi

Göz objeden gelen ışığı gereğinden fazla kırar ve retina üzerine düşüremez ise obje görüntüsü retina önünde oluşur ve miyopik göz kusuru gelişir. Miyopi göz bozukluğu varsa hastalar uzağı iyi göremez ve göz muayenesine gelirler. Ancak hipermetrop hastalar kırma kusurunun büyüklüğüne bağlı olarak uzağı uyum mekanizması ile netleştirebilir ve miyopi kadar uzak görme bozukluğu yaşamayabilirler. Bu hastaların bir kısmı yıllarca muayeneyi ihmal edebilirler.

Astiğmatizm

Öte yandan baktığımız objeden gelen ışığın bir kısmı retina üzerine düşer ancak diğer kısmı retina arkası veya retina önüne düşerse bu sefer astigmatizm dediğimiz göz kusuru oluşur.

Göz Kusurunun Düzeltilmesi

Göz muayenesinde bu kırma kusurları camlarla düzeltilecek şekilde kusurun numarası belirlenir ve gözlük reçetesi yazılır. Gözlükler ile dış dünyayı daha net görürüz. Gözlüklü bir hayat ile mutlu olabilmek için gözlük numarasının doğru belirlenmesi yanında hastanın en rahat edeceği gözlük reçetesinin oluşturulması ve hastanın sosyal yaşamına uygun ve hastaya en ideal yapıda gözlük çerçevesi ve gözlük camının da belirlenmesi ve yapılması önemlidir. Göz kusurlarının düzeltilmesinde diğer yöntemler kontakt lens kullanılması, refraktif lazer cerrahisi, aşırı yüksek numaralar için göz içi lens cerrahileridir. Gözlükler çoğu hastada kaliteli görüş sunar; gözlük takmak istemeyenler için ise diğer alternatifler devreye girer ancak uygunluğun çok iyi değerlendirilmesi ve olumlu ve olumsuz yanlar konusunda iyi bilgilenmek gerekir.

GÖZLÜK KULLANMAK NUMARANIN DEĞİŞMESİNİ ETKİLER Mİ?

Gözlükler sadece göz kusurunu düzeltir, net görmeyi sağlar ve göz kusuruna bağlı varsa başka şikayetleri giderir. Gözlükler genel olarak gözlük numarasını değiştirmez. İlk defa gözlük takmaya başlayan bazı kimseler numara artınca bunu gözlük kullanmaya bağlayabiliyor. İlginç olarak başka birisi verilen gözlüğü kullanmadı ve numarası arttıysa bu hasta da numara artışını gözlük kullanmamaya bağlayabiliyor. Oysaki gözün kırma kusurundaki değişimde gözlüğün önemli bir tesiri yoktur. Gözlük numarasının tam ve eksik, doğru ve farklı olmasının da önemli bir etkisi yoktur. Bunula birlikte gelişim çağındaki miyop çocuklarda miyopinin artmasını yavaşlatmak için gözlük numarasında strateji belirlenebilmektedir ve bu durumda eskiden biraz eksik düzeltme önerilirken günümüzde tam düzeltme önerilmektedir.

GÖZLÜK NUMARASI NASIL OLMALI?

Aksi bir durum olmadıkça gözlük kusurunun tam düzeltilmesi önerilir ve hasta daha net görür. Bununla birlikte bazen hastanın numarasına göre, ilk defa takıp takmayacağına, yaşına, kullanım yeri ve zamanına, mesleki durumuna ve sosyal yaşamına göre gözlük numarasında yerine göre daha rahat edeceği şekilde tam göz kusurundan farklı gözlük reçetesi verilebilir.

GÖZLÜK CAMI NASIL OLMALI?

Gözlük camı kaliteli optik malzemeden üretilmiş olmalıdır. Cam materyali ultraviyole ışıkları %100 kesme özelliğine sahip olmalıdır. Gözlük yaptırırken buna dikkat etmeli ve hatta UV filtre etme yüzdesine baktırmalısınız. Bu çok basit ve kısa bir işlemle bakılabilmektedir. Bazı firmalar gözlük camlarına bir çok filtre kaplaması yapmaktadır. Kişinin ihtiyacına göre bu filtrelerden bazısı yaptırılabilir. Örneğin yansıma önleyici filtre kaplaması yapılabilir. Gece araba kullanırken araba ışıklarının etkisini önleyen filtre de söz konusudur. Sürekli bilgisayar başında çalışan ve gün batımından sonra da bilgisayar kullananlar mavi ışığı filtre edici kaplama yaptırabilir. İhtiyaca göre farklı renk ve derecede renklendirme de yaptırılabilir. Yüksek numaralarda hafifletilmiş ve inceltilmiş olarak yapılabilir.

EKRAN YORGUNLUĞU: BİLGİSAYAR KULLANIRKEN

Bilgisayar kullananların yaklaşık % 70'i göz yorgunluğundan şikayetçi olduğu için, ekran süresi bugün gözlük seçiminde önemli bir faktör olabilir. Yani çok uzun süre bilgisayar başında kalanlar gözlük camını ona göre yaptırabilir. Yansıma önleyici kaplama, başka bazı filtreler ve üstten aydınlatmadan kaynaklanan parlamayı azaltmak için uygun renk tonu kullanılması faydalı olabilir.

PRESBİYOPİ

Kırk yaşından sonra herkeste yakın mesafede görme bozukluğu başlar ve bu durum fizyolojik doğal bir yaşlanma süreci olup “presbiyopi” adını alır. Presbiyopi gelişince göz odak değiştirme yeteneğini kaybeder. Daha önce yakını çok net görebilecek şekilde olan uyum gücü azalmaya başlar. Yaşlandıkça uyum gücü azalmaya devam eder. Azalan bu uyum gücü yakın okuma gözlüğü ile giderilir. Dolayısı ile yaş arttıkça belli bir döneme kadar yakın gözlük numarası da artar. Yakın gözlük numarası belirlenirken önce varsa uzak gözlük numarası belirlenir sonra yakın gözlük numarası belirlenir. Uzak gözlüğü kullanılmıyorsa da varsa ufak numaralar da yakın gözlük numarasına ilave edilir. Yakın gözlük numarası tek başına kullanılabileceği gibi varsa uzak gözlüğü ikisi bir arada da yaptırabilir, ancak bu durumda önemli bazı noktalara dikkat edilmesi gerekir.

MİYOPİ

Günümüzde miyopinin sıklığının giderek arttığı düşünülmektedir. Günümüzdeki teknolojik gelişme ve yaşam stili nedeni ile sürekli yakın mesafeden tablet, bilgisayar, telefon, e-okuyucu, elektronik diğer cihazlar nedeniyle özellikle gelişim çağındaki çocuklar ve gençlerde miyopi sıklığında ve mevcut miyopinin ilerlemesinde artış gözlenmektedir. Bu göz kusuru gözlükle düzeltilir. Gözlük takmanın gözlerinizi zayıflatacağı bir efsanedir. Yaş arttıkça daha güçlü gözlük düzeltmesine ihtiyaç duyulabilir. Uygun reçeteyle gözlük taktığınız sürece bu gözlük numaranıza veya görüş kalitenize etki etmez. Gözlük taksanız da takmasanız gözünüzün gelişim planında varsa bu değişim olur. Miyopinin çocuklarda gelişimini önlemek üzere rutin pratiğimizde herkese önerebileceğimiz kesinlikte önlemler olmamakla beraber bazı öneriler söz konusudur.

Bu önerilerin bir kısmının faydası bazı çalışmalarda gösterilmiştir. Çocuklarda miyopik gözlük numarasının ilerlemesini yavaşlatmanın gösterilmiş bir yolu çocukların oyun vakitlerini daha çok güneş altında dışarıda geçirmesidir. Yakın okuma aktivitelerinin de dersler dışında minimuma inecek şekilde kısıtlanması yapılabilecekler arasındadır. Diğer bazı öneriler ise çocuğun yaşına, numarasına ve göz muayenesine göre olumlu ve olumsuz yanlarını da içerecek şekilde göz muayenesinde verilir.

ŞİŞE DİBİ GÖZLÜKLER

Kalın gözlük korkusu ve "böcek gözü" görünümü gözlük kullanımı için olumsuz etki oluşturabilir Geleneksel camlardan daha ince ve daha hafif olan yüksek indeksli camlar bu konuda çözüm oluşturabilir. Ayrıca, kenarları inceltilmiş asferik lensleri de düşünülebilir. Lensler hem asferik hem de yüksek indeksli olabilir. Her ikisi de kalın, rahatsız edici gözlükten kaçınmak için faydalıdır.

ÇOK ODAKLI GÖZLÜKLER VE ÖTESİ

TV izlemek ve okumak için farklı gözlüklere ihtiyaç duyulabilir ve ayrı ayrı gözlük kullanılmak istenmiyorsa çok odaklı gözlükler çözüm olabilir. Çift odaklı gözlüklerin alt kısımda okumak için bir alanı vardır. Yukarısı uzak mesafe içindir. Üç odaklı gözlükler, bilgisayarlar için kullanışlı olup 45 ila 60 cm uzakta görüş için orta bölge ekler. Progresif gözlük camları ise güçte kademeli bir değişim sunar ve mesafeye göre gözlükte numara değişimi söz konusudur. Bu gözlükler kesintisiz bir görüş için idealdir ancak yapılmaları teknik olarak daha özelliklidir. İlk defa kullanacakların alışması zaman alabilir. Bazı kişiler bu gözlüğü kullanamaz. Progresif gözlük her ne kadar “tak -çıkar” sıkıntısından kurtarsa da yaptırılırken bazı özelliklerinin bilinmesi gerekir.

Bu gözlükler gözlük camında kum saati gibi ortada daralan bir alanda net görüntü sağlarlar ve bu yüzden yana bakışlarda ortadaki netlik bulunmaz. Bununla birlikte son yıllarda bu kum saati bölgesinin genişletildiği teknoloji ile daha fazla cam alanından istifade sağlayan gözlükler yapılabilmektedir. Bu gözlükleri kullanırken daha fazla baş hareketi gerekebilir. Merdiven inerken, araba kullanırken, yanlara bakarken baş pozisyonu ile dikkatli bir kullanım önemlidir. Ayrıca bu gözlükler yapılırken camın uzağa bakan, monitöre ve yakına bakan kısımlarının orantılı ve doğru yerde olması önem kazanır. Gerekirse bu ayarlar kişiye özel olacak şekilde de ayarlanabilir. Aksi takdirde bu gözlüğü kullanarak daha rahat edebilecek bazı kimseler doğru yapılmaması ve kullanamamaya bağlı bu gözlük avantajından mahrum kalabilmektedir

POLİKARBONAT GÖZLÜK CAMLARI

Gözümüzün travmalara açık olduğu alanlarda kırılmayacak camdan yapılmış gözlük takılması gerekir. Özellikle çok hareketli ve riskli oyunlar oynayan veya böyle ortamlarda bulunan çocuklar için dayanıklı camdan gözlük temin edilmeli ve hatta göz kusuru yoksa bile numarasız da olsa bu tarz gözlükler takmalarının alışkanlık haline gelmesine çalışılmalıdır.

Spor yaparken de gözümüz travmalara açık hale gelir. Örneğin tenis oynarken tenis topu büyük bir hızla gözümüze gelirse ciddi göz yaralanması meydana gelir. Bu yüzden spor yaparken gözü travmadan koruyacak şekilde dayanaklı ve kırılmayan camdan yapılmış gözlükler takılması gerekir. Dayanıklı ve kırılmayan camların en bilinen ve yaygını polikarbonat camlardır. Bununla birlikte başka türlerde kırılmayacak gözlük camları da mevcuttur. Diğer cam malzemelerden 10 kat daha güçlüdürler ve aynı zamanda UV koruma da sağlarlar.

Koruyucu gözlük, sporla ilgili göz yaralanmalarını % 90 oranında önleyebilir, bu nedenle özellikle tavsiye edilir. Spor için güneş gözlüğü takıyorsanız, her spor türü için görmeyi artırabilecek farklı renkte camlar düşünülmelidir. Sarı lensler, düşük ışıkta veya puslu ortamlarda daha net bir görüntü sağlamaya yardımcı olduklarından kayak, bisiklet sürme, veya basketbol gibi salon sporları yaparken tercih edilebilir. Yeşil camlar, renk dengesini korurken kontrastı artırabilir. Golf oynarken tercih edilebilir. Golf gibi yeşil saha üzerinde top oyunları veya aktiviteleri sırasında yeşil cam kullanmak kontrast sağlayarak topu ön plana çıkarıp daha iyi fark edilmesini sağlayabilir. Bu bilgilere rağmen hangi cam renginin size daha yararlı olacağını görmek için tek tek mağazada denemek daha uygundur.

GÖZLÜK ÇERÇEVESİ ÖNEMLİ MİDİR?

Göz kusurunun tam tespiti ve doğru gözlük numarasının reçete edilmesi kadar, bu numaranın yerleştirileceği camlar ve özellikle çerçeve de önemlidir. Çerçevede asıl olan yüze iyi oturması, büyük veya küçük gelmemesi, burunda iz yapmayacak olması, kulak mesafesinin uygun olması, gözlük camının ortasından bakılacak şekilde göze iyi oturmuş olmasıdır. Çerçevenin yakışması önemli olabilir ancak bundan daha çok bahsedilen özelliklere dikkat edilmelidir. Şaşılık durumunda kullanılacak gözlük çerçevesi ve camları özellik arz edebilir ve bunlar bunlara dikkat edilmelidir. Kullanım açısından en doğru çerçeveyi bulduktan sonra şıklık seçeneklerini değerlendirebilirsiniz.

GÖZLÜK ÇERÇEVESİNDE ŞIKLIK

Gözlük seçerken pratik düşüncelerle hareket edilmelidir. Daha küçük çerçeveler gözlüğün yüksek numaralı olduğunu gizleyebilir. Yuvarlak bir yüzde karemsi veya dikdörtgen çerçeveler gibi yüz şekli ile zıtlık oluşturan çerçeveler tarz oluşturabilir. Güçlü, koyu renkli çerçeveler, ilgiyi tombul bir çene gibi beğenmediğiniz yüz özelliklerinden uzaklaştırabilir. Köşelere bakan kedi gözü çerçeveler mini bir yüz germe görünümü verebilir. Saç ve göz rengi ile zıtlık oluşturan bir renkte çerçeve beğeneceğiz bir yüz ifadesi sağlayabilir. Geleneksel bir iş alanında çalışıyorsanız, profesyonel bir görünüm için titanyum, paslanmaz çelik çerçeveler veya çerçevesiz camlar düşünülebilir. Erkekler için kahverengi, siyah, gümüş veya tunç çerçeveler düşünülebilir. Bu renkler profesyonel kıyafetlerle uyum gösterebilir.

Kadınlar için aynı nedenle kaplumbağa kabuğu rengi, siyah, kahverengi, gümüş, bordo ve altın tonları düşünülebilir. Olağandışı renkler ve benzersiz tasarımlara sahip ilginç metal veya plastik çerçevelerle yaratıcı moda anlayışı sergilenebilir. Geometrik şekiller, çağdaş daha büyük çerçeveler, çok renkli laminatlar, baskılar (hayvan ve çiçek) veya lazerle işlenmiş detaylar olabilir. Modaya uygun çerçeve malzemeleri ile kişiliğinizi ön plana çıkarabilirsiniz. Çerçeveleri ahşap ve kemik olarak bile yaptırabilirsiniz. Deri veya kadife ile sarılı çerçeveler veya taşlarla süslenmiş çerçevelere de cesaret edebilirsiniz. Tüm bunlarla bir göz kusura sahip olmanızın verdiği karamsar havayı giderebilirsiniz.

Gözünüz uygunsa gözlükler den kurtulmak için cerrahi seçeneklerden faydalanmak kadar gözlükle devam edecekseniz bunu da yaşamınıza renk katacak hale getirebilecek seçenekler üretebilirsiniz. Herşeyden önemlisi gözünüzün sağlığı için en iyi seçeneği bulmak olup, sonrasında yaşam konforunuz için en iyi seçeneği bulmanızdır.

GÜNEŞ GÖZLÜĞÜ KULLANIMI

Güneşli havalarda güneş gözlüğü kullanmak gözümüzü zararlı ultraviyole (UV) ışınlarından korur. Ultraviyole ışınları bulutların içinden de geçebildiği için bulutlu günlerde de güneş gözlüğü takmak faydalıdır. Kum, kar, su ve arabanın ön camı ekstra ışığı yansıtır ve göz koruması gerektirir. Kullanılan güneş gözlüğünün % 99 veya % 100 UVA ve UVB engelleme özelliğine sahip olması gerekir. Ek bir fayda olarak güneş gözlüğü göz çevresindeki hassas cildi de güneş ışınlarından korumaya yardımcı olur. Güneş gözlüğü takmayı hem küçükler ve hem de erişkinler için güneşe çıkmadan güneş kremi sürmek gibi düşünebilirsiniz. Güneş gözlüğü takmanın pterjium, sarı nokta hastalığı ve katarakt gibi oluşumunda güneş ışığının etkisinin olduğu düşünülen bazı göz hastalıklarına karşı koruyucu etkisi olabilir. Arabaların ön camları iyi UV koruma sağlarken yan camların da UV korumalı olması faydalı olur.

POLARİZE GÖZLÜKLER

Polarize camlı güneş gözlükleri, yansıyan yüzeylerden parlamayı önledikleri için suda veya karda vakit geçirenler için faydalı olacaktır. Bu gözlükler güzel bir manzarayı parlama olmadan seyretme keyfi sunar. Yansıma önleyici kaplamalar da parlamayı azaltır. Ayna kaplı güneş gözlükleri havalı bir görünüm için tercih edilse de aslında göze gelen ışığı daha çok sınırlandırdıklarından çok parlak ortamlarda daha fazla rahatlık sağlarlar.

MAVİ IŞIĞI ENGELLEYEN GÖZLÜKLER

Mavi ışık güneş ışığının bir komponenti olup aslında uyanık durmamız için faydalıdır. Ancak doğal mavi ışığın dışında telefon tablet gibi suni kaynaklardan da ekstra mavi ışık almanın zararlı olup olmadığı tam bilinmiyor ancak saatlerce bu kaynaklardan mavi ışığa maruz kalmak hem göz yorgunluğu hem de uyku bozuklukları yapabiliyor. Mavi ışığı filtreleyerek engelleyen camlar genellikle kehribar renklidirler. Göz yorgunluğuna yol açabilen gün ışığı içindeki mavi ışığı engellerler. Kontrastı da artırdıkları için avcılar, pilotlar, kayıkçılar ve kayakçılar için tercih sebebi olabilir. Mavi ışık ayrıca uyku hormonu olan melatonini de baskılar. Gündüzleri mavi ışık önleyici gözlük takan kişilerin geceleri daha iyi uyuduğu iddia edilmiştir, ancak bu durum tartışmalıdır.

Gün ışığı içindeki mavi ışığı engellemenin kesin bir faydası bilinmemektedir. Katarakt ameliyatında göz içine takılan lenslerin bazı türleri mavi ışığı engellerler ve sıklıkla tercih edilirler ancak kesin faydasına dair bilimsel kanıt bulunmamaktadır. Yaşlanmış göz lensi bazı yaşlılık göz hastalıklarına karşı mavi ışığı kestiğinden ameliyatla lens çıkarıldığında bu tarz bir göz içi lensi takılmasının olası faydaları iddia edilmektedir ve kontrastı artırması da bir avantaj olabilir. Biz de pratiğimizde katarakt ameliyatında bu tarz göz içi lensleri sıklıkla kullanmaktayız. Elektronik cihazlardan gelen mavi ışık ise gün ışığı algısına neden olduğundan özellikle akşamları gözlük ile filtrelenmesinin faydalı olduğu düşünülmektedir.

KOLORMATİK (FOTOKROMİK) GÖZLÜK

Gözlük kullanıyor ancak aynı zamanda numaralı güneş gözlüğü satın almak istemiyorsanız gözlüğünüzü fotokromik camlı olarak yaptırabilirsiniz. Parlak güneş ışığına çıkıldığında otomatik olarak kararırlar ve iç mekana girildiğinde cam rengi kaybolur. Ancak iç mekanda saydamlaşması bir miktar zaman alabilir. Zararlı UV ışınlarını % 100 engellerler. Dışarıda çok oynayan çocuklar için faydalı olabilir. Çocuğun ayrı bir güneş gözlüğü takmasına gerek kalmaz. Bununla birlikte arabaların ön camı gözlük camının renk değişimini tetikleyen UV ışınlarını filtrelediği için araba kullanırken yeterince kararmamaları bir dezavantajdır. Başka bir alternatif ise devamlı gözlüğünüzü kullanırken dışarı çıktığınızda veya araba kullanırken gözlük camları üstüne klips ile tutturulan güneş gözlüğü camları kullanmaktır.

GÜNEŞ GÖZLERİMİZE ZARAR VERİR Mİ?

Yaşlandıkça, katarakt geliştirme olasılığı artar. Güneş gözlüğü takmak kataraktı geciktirebilir. Güneş gözlükleri ayrıca makula dejenerasyonuna (merkezi görmeye zarar veren ve sarı nokta hastalığı olarak bilinen bir yaşlılık dönemi göz hastalığı) ve gözde iyi veya kötü huylu tümörlere karşı koruma sağlayabilir. Katarakt ameliyatından sonra, polarize gözlüklerin iç mekanlar dahil kamaşmadan kaynaklanan rahatsızlığı azalttığı bilinmektedir ancak çoğu hasta buna ihtiyaç duymaz; fakat aşırı hassasiyeti olanlar için tercih edebilirler.

ÇOCUKLARDA GÜNEŞ KORUMASI

Çocukların güneş gözlüklerine yetişkinler kadar, hatta daha çok ihtiyacı vardır. Çünkü yetişkinlerden daha sık dışarıda vakit geçirirler ve gözleri daha hassastır. Çocuklar için güneş gözlüğü alındığında erişkinlerde olduğu gibi camları tam UV koruması sağladığından emin olmak gerekir. Yetişkinlerin çoğunun çocuklara güneş gözlüğü alırken tam UV korumasını kontrol etmeyi ihmal ettikleri gösterilmiştir.

ÇOCUKLARDA EKRAN KARŞISINDA GÖZLÜK KULLANILMASI

Bazı araştırmalar, bilgisayarda çok fazla zaman geçiren veya başka yakın işler yapan, hatta kitap okuyan çocukların diğer çocuklardan daha yüksek miyopi oranına sahip olduğunu göstermektedir. Tam tersine dışarıda çok zaman geçiren çocukların miyopi oranları daha düşüktür. Gözlük numarasının artmaması için ekran karşısında geçirilen süre zorunlu aktivitelere kısıtlanmalı. Pandemi günleri dışında da çocuklar için mümkünse günde iki saatten daha fazla ekran süresine izin verilmemesi önerilmektedir. Kullanılan gözlük numaraları belli aralarla göz muayenesi ile kontrol edilmelidir. Gözlük camları filtreli yaptırılabilir. Akşam ekran kullanılması gerekiyorsa mavi ışık filtreli olan tercih edilebilir. Göz kusuru olmayan çocuklar için numarasız filtreli gözlük kullanımı ile ilgili özel bir öneri bulunmamaktadır.

Ekranlar özellikle de akşamları kullanıldığında hem yaydıkları ışıklardan hem bu ışıklardan bağımsız olarak ta gözde bazı geçici sorunlara ve uyku düzensizliğine yol açabilmektedir.