Günümüzde katarakt ameliyatında göze yerleştirilen göziçi lens çok odaklı ise buna halk arasında akıllı lens denilmektedir. Bu lense akıllı lens demek doğru değildir. Bu lensler çok odaklı (multifokal) lenslerdir. Eskiden beri katarakt ameliyatında göz içine yerleştirilen lensler tek odaklı iken son yıllarda iki odaklı, üç odaklı lensler üretilmeye başlanmıştır.
Standart tek odaklı lenslerde gözlüksüz yakın görüş bulanıktır ve gözlük gerektirir. Çok odaklı premium göz içi lenslerde ise yakın görme düzeltildiği için halk arasında akıllı lens olarak yayılmıştır. Göz Hastalıkları biliminde akıllı lens tabiri kullanılmamaktadır.
MONOFOKAL GÖZ İÇİ LENS
Monofokal göz içi lensi, katarakt ameliyatı olacak hastalarda sadece uzak görüş sunan bir lens türüdür. Orta mesafe görüş zayıftır ve yakın görüş için mutlaka gözlük takmak gerekir. Gözlük takmak suretiyle bu hastalar hem yakın hem uzağı mükemmel görürler. Retina hastalığı, glokomu ya da kornea hastalığı olanlarda bu lensler uygundur. Hastanın mevcut göz hastalıklarının müsaade ettiği maksimum iyi görüşü bu lens uygulaması ile elde ederler. Mükemmel gözlerde ameliyat sonrası en mükemmel uzak ve yakın görüş, gözlük kullanmak koşulu ile yeni nesil tek odaklı lensler ile mümkündür. Ancak yakın orta ve uzak mesafe görüşte gözlük bağımsızlığını kazanmak yaşam standardında azımsanmayacak bir konfor getirmektedir. Bu konforun yaşanması premium lensler (Trifokal, EDOF) ile mümkündür.
BİFOKAL GÖZ İÇİ LENS
Sadece yakın ve uzak odağı bulunan yakın okuma ve uzak görüş için netlik sağlayan lenslerdir. Çok fazla bilgisayar kullanmayan veya akşamları araç kullanmayan yaşlı bireylerde tercih edilebilecek bir lens grubudur.
TRİFOKAL GÖZ İÇİ LENS
Günümüz yaşam stilinde yaşlı bireyler daha fazla bilgisayar kullanmakta, mutfakta iş görmekte, alışveriş merkezlerinde alışveriş yaparken ara mesafe net görmeye ihtiyaç duymaktadırlar. Araba kullanırken de arabanın göstergelerini iyi görmek ara mesafe iyi görmeyi gerektirmektedir. Ara mesafe dışında yakın mesafede yazıları okumak, yemek sırasında masayı ve yiyecekleri görmek, alışverişte ürünlerin etiketini okumak, telefonda küçük yazıları okumak, kitap okuma gibi aktiviteler aslında günümüzde önemli vakit almaktadır. Dolayısı ile hem uzak hem ara mesafe hem de yakın mesafeye gün içinde çok sıklıkla ihtiyaç duymaktayız. Trifokal lensler bu ihtiyacı gidermesi açısından büyük bir açığı karşılayan lens grubu olmuştur. Yeni teknolojiler ile yeni nesil trifokal lensler üretilmiştir. Uygun hastalarda göz içine yerleştirildiğinde görsel anlamda çok büyük bir konfor sağlamaktadırlar.
TRİFOKAL LENS HERKESE UYGUN MUDUR?
Trifokal lens gözde katarakt geliştiğinde katarakt ameliyatında göz içine yerleştirilmek üzere üretilmişlerdir. Katarakt ameliyatında katarakt temizlendikten sonra göz içi lensin yerleştirileceği katarakt kapsülünün sağlıklı ve yerinde durduğu her olguya takılabilir. Bu grup lensi göze yerleştirmek için gözün sarı nokta ve korneasının uygun olması gerekir.
TRİFOKAL LENS KİMLERE UYGUN DEĞİLDİR?
Trifokal göz içi lens takılan hastalarda loş ışık ortamında görüş kalitesi düşmektedir. Gece araba kullanırken kamaşma şikâyeti olabilmektedir. Hastalarda bir yıla kadar bu şikayetler azalmaktadır. Sarı nokta hastalığı olanlarda trifokal göziçi lens takılması uygun değildir. Sarı noktanın birçok hastalığı bulunmaktadır. İleri kuru tip yaşa bağlı makula dejenerayonu, yaş tip yaşa bağlı makula dejenerasyonu, epiretinal membran, makula deliği, lameller makula deliği ve diyabetik makula ödemi veya başka nedenlere bağlı makula ödemleri başta olmak üzere birçok makula hastalığında bu trifokal lenslerin takılması uygun değildir. Yine kornea topografisinde korneal düzensizlik olmaması gerekir. Orta-ileri glokom hastaları da uygun aday değildir. Yine optik biyometrik değerlendirmede gözün trifokal lens takılmasına uygun ölçümler elde edilmelidir. Hastanın göz bebeği büyüklüğü de dikkate alınmaktadır. Yine çok küçük veya çok büyük gözlerde yani çok ileri hipermetrop, çok ileri miyop veya çok ileri astigmat kırma kusurları trifokal lens implantasyonu için çok uygun değildir. Ayrıca ilerde trifokal göz içi lens takılmasının uygun görülmediği göz hastalıklarının (erken glokom, erken dönem makula dejenerasyonu belirtileri, erken dönem diyabetik retinopati bulguları gibi) gelişmesi öngörülüyorsa trifokal göz içi lens tercih edilmemesi uygun olur.
GÖZÜ UYGUN HERKESE TRİFOKAL LENS TAKILABİLİR Mİ?
Göz muayenesinde trifokal göz içi lens uygulaması için bir sorun gözlenmeyen tüm gözlere trifokal göziçi lens takılabilir. Trifokal göziçi lens uygulaması için gözün yapılarının mükemmel olması gerekir. Trifokal göz içi lens takılacak hastalar mükemmeliyetçi insan olmamalıdır. Aktif çalışma hayatı var ise doktoru ile konuşarak lensin artı ve eksilerini iyi öğrenmelidir. Aktif iş hayatında olmayan emekli yaşlı bireylerde gözün ön ve arka segment yapıları sağlıklı ise çok uygun bir aday olabilirler. Trifokal göz içi lens takılacak hasta uzak görüş kalitesinin gençliğindeki kadar mükemmel olmayacağını bilmelidir. Çünkü trifokal lensler göze gelen ışığı yakın orta mesafe ve uzak odak olarak bölüştürdüğü için özellikle uzak görüşte kontrast duyarlılık azalmaktadır. Sosyal hayatı gereği akşamları çok dışarı çıkılıyorsa ve özellikle de araba kullanılıyorsa ilk bir yıl ışıklarda kamaşma olacağı bilinmelidir. Hastanın yaşı, işi, sosyal aktiviteleri, kataraktın yoğunluğu, gözün uygunluğu gibi birçok faktör birlikte değerlendirilerek trifokal göz içi lens takılmasına karar verilir. Çok uygun hasta seçimi durumunda hasta, trifokal lens takılmasından büyük olasılıkla mutlu olacaktır. Aksi takdirde hasta memnuniyeti azalacaktır. Burada hastaya önemli iş düşmektedir. Bu uygulamanın artı ve eksilerini iyi öğrenip gözünün de uygun olup olmadığını öğrendikten sonra trifokal göz içi lens takılmasını talep etmelidir.
TRİFOKAL LENS KATARAKT OLMADAN TAKILABİLİR Mİ?
Trifokal göz içi lens teknolojisi katarakt hastaları için geliştirilmiştir. Katarakt hastaları kendi profilleri ve gözünün durumu uygunsa bu lens uygulaması sonrası çok konforlu bir görsel yaşam standardını yakalayabilir. Günümüzde orta yaş ve ileri yaşlarda tam bir katarakt gelişimi olmadan da özellikle hipermetrop hastalarda trifokal lens uygulaması yapılmaktadır. Ancak hastalar hiç kataraktı yok ise gözlükle gördüğü uzak görüş kalitesini trifokal göz içi lens uygulaması sonrası yakalayamayabilir. Bununla birlikte nöroadaptasyon dediğimiz bir uyum süreci ile hastalar zamanla bu lense alışabilirler. Bu tip hastalar zaten yakın görüşlerinden memnun olacaklardır. Bununla birlikte yukarıda lensin uygunluğu kısmında anlatılan her faktör bu grup hastalar için de geçerlidir. Yakın görmesi bozulmuş hastalar ise sadece yakın gözlük kullanmamak için bu lens cerrahisine aday olmadan önce yukarıda anlatılan hususları çok iyi kavramalıdır. Bunu anlamadan ameliyat olan hastaların önemli bir kısmı uzak görüş kalitesindeki düşüşten dolayı mutsuz olmaktadırlar.
ARTIRILMIŞ ODAK DERİNLİĞİ LENSİ (EDOF GÖZ İÇİ LENS)
Halk arasında akıllı lens olarak yaygınlaşmış Premium göz içi lens kategorisinde yer alan ayrı bir grup göziçi lens türü EDOF göziçi lensleridir. Bu lens grubu da yüksek teknoloji ürünü olup pahalı lenslerdir. EDOF lensler göze implante edildiğinde uzak görüş kalitesi monofokal göz içi lens kalitesi ile aynı ya da benzer olmaktadır. Bu durum EDOF lensin trifokal lenslere karşı üstünlüğüdür. Bu lenslerin trifokal lensler kadar da orta mesafe görüş kalitesi iyi olmaktadır. Orta mesafe görüş kalitesi monofokal lenslerden üstün olan yanıdır. Öte yandan yakın mesafe görüş kalitesi monofokal lensten daha iyi iken trifokal lens kadar iyi değildir. Bununla birlikte birçok hasta telefon ile olan yakın aktiviteleri gözlüksüz yapabilir iken kitap okuma gibi yakın aktivitelerde monofokal göziçi lens ile gerektiğinden daha düşük bir numara ile çok iyi görüş yakalamaktadır.
MONOFOKAL PLUS GÖZİÇİ LENSLER
Bu grup lensler trifokal lensler kadar yakın mesafe görüş sunmazlar, ancak EDOF lenslere yakın orta mesafe görüş kalitesi sunarlar. Bu grup lenslerde trifokal lensler veya EDOF lenslerin üzerinde olan halkalar bulunmaz. Bu nedenle uzak görüş kalitesi çok iyidir. Bu grup lensler arasında da farklılıklar mevcuttur. Bazı lens uygulamalarında dominant olmayan gözün çok hafif miyop bırakılması ile iki göz bakıldığında uzak ve yakın gözlük bağımlılığından kurtulmak mümkündür.
TORİK GÖZ İÇİ LENS NEDİR?
Eğer gözde 1 diyoptriden büyük astiğmatizm var ise hem monofokal hem de trifokal, EDOF ve monofokal plus grubu lenslerde kullanılacak lensin torik olanının seçilmesi ile bu astigmat bozukluk ta giderilir. Premium göz içi lens takılmayacak olsa bile yani tek odaklı lens uygulamasında da 1 diyoptri üstü astigmatlarda torik tek odaklı lens takmak gerekir. Aksi takdirde ameliyat öncesi astigmat miktarı kadar gözlük kullanmak gerekir.
GÖZLÜK BAĞIMSIZLIĞI NEDİR?
Gözlüğe gereksinim duymadan yakın ve uzak aktiviteleri sorunsuz yerine getirmek gözlük bağımsızlığı olarak tarif edilir. Hiçbir göz içi lens uygulamasında gözde numarayı sıfırlama garantisi verilemez. Hastaların bir kısmında numara sıfırlanmakla beraber önemli bir kısmında da 0.25-0.75 diyoptri arası bir numara kalabilir. Ancak bu numara gözlük ile düzeltilmezse bile hasta uzak veya yakın görüşten memnun kalır veya bu aktiviteleri görsel sorun olmadan yerine getirebilir. Yakın okumada bir sorun genellikle olmaz. Yani gözlük bağımsızlığı sağlanmış olunur. Araba kullanmak gibi uzak aktivitelerde ise hasta isterse geriye kalan bu küçük numarayı gözlük olarak kullanarak daha mükemmel bir uzak görüş kalitesi yaşayabilir.
PREMİUM LENS UYGULAMASINDA NUMARA KALIRSA NE YAPILIR?
Akıllı lens uygulaması dediğimiz Premium lens uygulamalarında (bifokal, trifokal, EDOF, yeni nesil EDOF veya monofokal plus) 0.25-0.75 dp numara kalırsa hasta bunu tolere eder ve gözlüksüz uzak ve yakın aktivitelerini önemli görsel sorun olmadan yerine getirebilir. Bununla birlikte 1 diyoptriden büyük bir numara kalırsa yeni hesaplamalar ile ilk bir ay içinde göz içi lens değiştirilebilir veya daha çok tercihen excimer lazer yöntemi ile bu numara giderilebilir.
DAHA ÖNCE KATARAKT AMELİYATI İLE TEK ODAKLI GÖZ İÇİ LENS TAKILMIŞ HASTALARDA TRİFOKAL GÖZ İÇİ LENS UYGULAMASI
Daha önce katarakt nedeniyle ameliyat olmuş ve tek odaklı veya torik tek odaklı lens takılmış gözlerde de mevcut göz içi lensinin üstüne ikinci bir lens olarak trifokal lens takılarak yakın görme düzeltilebilir. Bu lenslere “add-on” lens denmektedir. Hastanın uzak görüş bulanıklığı varsa mevcut kırma kusuru düzeltilir; ayrıca trifokalin yakın ve orta mesafe odak düzeltmesi sayesinde yakın orta ve uzak görüş için gözlük bağımsızlığı kazanılmış olunur. Bu uygulama için yukarıda anlatılan hususlar yine geçerlidir. Gözün trifokal için uygun olması gereklidir. Hastanın artı ve eksi yönleri öğrenmesi gerekir. Bu teknoloji yakın zamanda üretilmiş ileri bir teknoloji olup son yıllarda uygulanan trifokal teknolojisini kaçırmış hastalara gözlük bağımsızlığı için bir şans sunmaktadır. Öncelikle hastanın ve gözün bu lens için uygun olup olmadığının muayene ve hekim görüşmesinde belirlenmesi gerekir.
